Dziaciuk з Менску Літоўскага

Свабода друку ў Беларусі й Расеі.

Tue, 20 Oct 2009 12:07:57 GMT

Няма беларусам чым тут ганарыцца, але я не аб тым хацеў. Згодна з дадзенымі аўтарытэтнай міжнароднай праваабарончай арганізацыі “Рэпартэры бязь межаў” Беларусь у рэйтынгу займае 151-е месца, тады як Расея толькі 153. Памятаю, як раней шмат хто ставіў нам у прыклад адносную свабоду, у тым ліку прэсы, ў Расеі. Маўляў, нам бы хоць так. Усё, дагналі, толькі не мы іх, а яны нас. І калі ў Беларусі дынаміка, можа мізэрная, але пазітыўная, то ў Расеі перспектываў ня бачна. Адзінае, ў чым Расея нас абыходзіць, гэта эканамічныя свабоды. Пакуль. Думаю, гэта толькі квэстыя часу.

http://www.svaboda.org/content/article/1856289.html

А вось і нашыя суседзі - белыя мядзьведзі (а таксама арлы і віцісы):

10. Літва
13. Латвія
37. Польшча
89. Украіна
151. Беларусь
153. Расея

Перапісваемся толькі па-беларуску!

Wed, 14 Oct 2009 18:21:12 GMT

Сябры!

Як бачыце, паступаюць навіны, што для перапісу падрыхтавалі вельмі мала беларускамоўных бланкаў (недзе 1-2% ад агульнай колькасці). Прапаную, калі хочаце гарантавана атрымаць беларускамоўны бланк, у самы бліжэйшы час патэлефанаваць на свой пункт перапісу і замовіць яго, а калі ў перапішчыкаў не будзе бланкаў па беларуску - ветліва адмаўляцца перапісвацца.

Мяне, як і шмат каго з беларускамоўных, абурае тое, як гэтая дзяржава чарговы раз абыходзіцца з нашымі законнымі правамі. І гэта пры тым, што згодна з перапісам 1999 году па беларуску ў хаце размаўлялі 37% жыхароў Беларусі. Чаму ж няма прынамсі 37% бланкаў па беларуску?

Тэлефануйма і патрабуйма бланкі на беларускай мове! Хай тыя, хто арганізуе перапіс, зразумеюць, што нас шмат, і што беларускамоўны бланк - не выключэнне, а правіла!

Нас ня так мала, таму калі не палянуемся, то гэта будзе мець рэзананс і прымусіць перапішчыкаў браць з сабой дастатковую колькасць бланкаў па-беларуску.

I`m Outta Time

Mon, 07 Sep 2009 20:23:07 GMT

Аматары брытанскай музыкі музыкі напэўна ведаюць, што нядаўна Ноэль Галахер пакінуў гурт OASIS. Па яго словах, Ліям апошнім часам тэрарызаваў яго і яго блізкіх, шмат выпіваў, паводзіў сябе агрэсіўна і ўсё такое. Шчыра кажучы, гэтая навіна не вызвала ў мяне асаблівых эмоцый, хаця OASIS я лічу адным з найважнейшых гуртоў, які адыграў вызначальную ролю ў маім жыцьці на пэўным этапе. Нішто не параўнаецца з момантам, калі я ўпершыню пачуў "Definitely Maybe" ў 1994 годзе. Гэта было суцэльнае сьвята рок-н-ролу.

На апошнім альбоме асабліва чапляе “I`m Outta Time", песьня, напісаная Ліямам. Джон Ленан мог бы ёй ганарыцца. Дарэчы, звярніце ўвагу на голас самога Ленана, у раёне 3:25, гэта ўрывак з інтэрв’ю, якое ён даваў незадоўга да сваёй гібелі: "As Churchill said, It's every Englishman's inalienable right to live where the hell he likes. What's England going to do, vanish? It's not going to be there when I get back?" (Як сказаў Чэрчыль, неад’емнае права кожнага ангельца – жыць там, дзе яму ўздумаецца. Што станецца з Англіяй, яна, што, зьнікне? Яе што, ня будзе на месцы, калі я вярнусь?) Добра было б, калі б тое ж можна было сказаць пра беларусаў. “Як сказаў Зянон…”

“I`m Outta Time”, класіка ад OASIS.

Цалкам падзяляю меркаваньне Фрыда Нільзэна

Thu, 20 Aug 2009 22:28:09 GMT

— У Швецыі цяпер разгортваецца грамадская кампанія, актывісты якой патрабуюць ад урадавых установаў і СМІ выкарыстоўваць афіцыйную назву нашай краіны (Belarus) замест гістарычнай (Vitrussland). На вашу думку, як па-нямецку больш правільна: Belarus ці Weißrussland?

— Я стараюся ўжываць Belarus, але час ад часу кажу і Weißrussland. Думаю, не варта перабольшваць значэнне гэтых назваў. Калі беларусы хочуць стаць больш самабытнымі, беларускімі, трэба гаварыць на сваёй мове і падтрымлiваць свае традыцыі. Беларуская мова вельмі прыгожая і меладычная, хацелася б часцей яе чуць. Таму тое, як мы называем краіну, безумоўна, важна, але не настолькі, як павага да сваіх каранёў.

Няблага...

Mon, 17 Aug 2009 09:57:00 GMT

Из 18 языков Вы узнали (угадали)... 16

ПРАВИЛЬНЫЕ ОТВЕТЫ: 1. We were sitting in my room, smoking, and talking about how bad we were - bad from a medical point of view I mean, of course. – английский (Дж. К. Джером, «Трое в лодке»).2. A bom entendedor meia palavra basta. – португальский.3. Nel mezzo del cammin di nostra vita. mi ritrovai per una selva oscura. che la diritta via era smarrita. – итальянский (Данте Алигьери).4. Spielen beruhmte Schauspieler in diesem Film mit? – немецкий.5. Siringoj floras dum majo, kaj la odoro estas elstare intensa kaj rava; gi estas kutime uzata en konsistigo de parfumoj. – эсперанто.6. Las lilas florecen en las ramas viejas, y producen mas flores si no se poda. – испанский.7. Par exemple on rencontre des fleurs sans petales, ou apetales. – французский.8. Bola raz mala, mala hviezdicka, zviedla ju Mliecna, Mliecna cesticka. – словацкий.9. Pojem fejeton je zanrovym oznacenim pro novy literarne publicisticky utvar... – чешский.10. Pies nadal lezal spokojnie z tym samym smutnym, apatycznym spojrzeniem, chwilami dryac lekko i oddychajac nieco chrapliwie, jakby z trudem. – польский (И. Хмелевская «Дом с привидением»).11. Много съм послушна, много съм добричка, много грижи имам - аз съм ученичка. – болгарский (Е. Багряна).12. А нашым дзіайвайшчыкам, лічыце вы іх такімі ці не, тым больш трэба дапамагаць. Калі нават яны пра гэта й ня просяць. – беларусский.13. Ніч яка місячна, зоряна, ясная... – украинский (нар. песня).14. Agnus bei qui tollis peccata mundi, dona eis requiem sempiternam. – латынь.15. Zumruduanka gibi ismi var cizmi yok. – турецкий.16. Med foljetong mener man da en serie uten klare rammer som serien. – норвежский.17. Alaosaan pain: olet pessimisti ja negatiivista asennetta omaava. – финский.18. Siis on korralik talv, kui kevadise maarjapaeva ees on uheksa ood... – эстонский.

Пройти тест

Лех Валенса бліпуе

Fri, 17 Jul 2009 07:37:33 GMT

Былы прэзідэнт, вядомы сваім захапленьнем тэхнічнымі навінкамі, бліпуе. З дапамогай мабільнага тэлефону ён дакументуе кожны дзень сваёй працы ў інтэрнэце.

Blip.pl гэта польскі клон Twitter`у — мікраблогу, які дае мажлівасьць публікаваць у сеціве запісы памерам ня больш за 140 знакаў. Кожны “бліп” адлюстроўваецца на старонцы. Там можна размяшчаць таксама здымкі альбо фільмы наўпрост з мабілкі. Лех Валенса бліпуе ўжо тыдзень. Яго запісы можна адсочваць на http://lechwalesa.blip.pl.

-Калі б я меў такое прыстасываньне за камунай, зрабіў бы ў два разы больш! - у захапленьні кажа былы прэзідэнт, які таксама вядзе блог на Маёй генерацыі, мае свой нумар GG (польскі варыянт icq) і гадзінамі размаўляе праз SKYPE. - Гэты бліп добры, бо шыбкі. Толькі нязручны, бо я сам не магу зрабіць здымак, а я такая Зося Самося, і вельмі нэрвуюся, калі павінен увесь час прасіць дапамогі - кажа Валенса
Штодзень на Blip высылаецца 30 тысяч паведамленьняў. Падчас выбарчай кампаніі сэрвісам карыстаўся між іншым эўрадэпутат Януш Левандоўскі. Бліпуюць таксама польская зорка “Frytka" і тыднёвік “Przekrój".

Пераклад артыкулу з "Газэты выборчэй"

RzeczpospolitaII

Mon, 29 Jun 2009 17:27:52 GMT

RzeczpospolitaII, originally uploaded by dziaciuk.

Як цягнік назавеш, так ён і паплыве

Sat, 27 Jun 2009 19:14:35 GMT

Тут абмяркоўваецца новая назва фірмовага цягніка Менск-Кіеў: http://czyhunacznik.livejournal.com/7278.html?thread=1#t57710

Пераможцам будзе найверагодней "Белый аіст" (Назва нічога такая, усёткі бусел - сымбаль Беларусі, але кепска, што па-расейску, і што цягнік будзе блакітны, а не белы. Не каб пафарбаваць у белы колер - дык не, такое нельга зрабіцью Ну тады які ж ён можа быць белы аіст?

Пару варыянтаў ад мяне (бо можа будуць яшчэ конкурсы:

Полацк-Кіеў "Усеслаў Чарадзей"
Менск-Масква (праз Воршу) "Канстанцін Астрожскі"
Менск-Варшава "Крэсы Всходне"
Менск-Вільня "Студэнцкі экспрэс" альбо "Акропаліс"

А як бы вы назвалі фірмовыя цягнікі, якія ідуць з гарадоў Беларусі ў іншыя краіны?

Ачапяткі

Wed, 24 Jun 2009 10:19:43 GMT

Пішу зараз у ЖЖ каментар пра Вільню, і тут бачу, што напісаў: "нара Гедыміна" (замест "гара Гедыміна"). Мне такое нават у галоў не прыходзіла. Адразу ўзгадаліся хоббіты, славутыя продкі літвінаў))

Эспэшалі фо Заміровская))

Tue, 23 Jun 2009 21:32:15 GMT

Гэты пераклад знойдзены на прасторах сайту фкантакце

Чарівний кролик

Етіс Атіс Аніматіс
Етіс Атіс Аматіс
Етіс Атіс Аніматіс
Етіс Атіс Аматіс

Десь там
у хащі густій
серед ялиць блакитних і квітів чарівних
Просто живе, просто пісні співає
Хто би гадали ви?
Хто би гадали ви?
ЧАРІВНИЙ КРОЛИК!
ЧАРІВНИЙ КРОЛИК!

Чарівний кролик
Малює крейдой нолик
Окуляри надягає
Латину вивчає

Чарівний кролик
Малює крейдой нолик
Латину вивчає
Вірші складає

Чарівний кролик
Малює крейдой нолик
Вірші складає
На скрипоньці грає

Чарівний кролик
Малює крейдой нолик
На скрипоньці грає
По неньці сумує

Етіс Атіс Аніматіс
Етіс Атіс Аматіс (2 р.)

А-а-а-а-а-а-а-а
А-а-а-а-а-а-а (2 р.)

Етіс Атіс Аніматіс
Етіс Атіс Аматіс (2 р.)

Етіс Атіс Аніматіс
Чарівний кролик!
Етіс Атіс Аматіс
Чарівний кролик!

Етіс Атіс Аніматіс
Етіс Атіс Аматіс
Чарівний кролик!з

Беларускія палякі - хто яны?

Mon, 22 Jun 2009 18:04:00 GMT

Цікавы артыкул: размова з намеснікам інстытута Славістыкі Польскай Акадэміі Навук доктарам Аннай Энгелькінг. Па наводцы e_ndrus.

На памежжы існуе такая праблема, калі католікі называюць сябе палякамі. Як на Ваш погляд, гэта сапраўды палякі, ці людзі іншай нацыянальнасці, скажам – беларусы, якія сталі сябе лічыць палякамі. І чаму так сталася, што яны не хочаць прызнаваць сваіх каранёў?

...Спадар кажа аб беларускіх каранях. Але мне здаецца, што гэтая праблема трошкі надуманая. Яны не заўжды беларускія. Часткова гэта рускія людзі, якія ў свой час былі ўніятамі і частка з іх пасля стала католікамі. Але з таго, што я ведаю, іх менш за ўсё. У аснойнай сваёй масе гэта былыя балты, якіх цяжка назваць літоўцамі, бо тады на іх накладваем сучасныя нацыянальныя катэгорыі. Гэта балты, якія прынялі хрысціянства ў лацінскім абрадзе. Там праходзіць старая балта-славянская мяжа, якая ў XV-XVI ст. была прыблізна па лініі Нёмана...

Размова цалкам

Joomla is Evil!

Sun, 31 May 2009 22:19:47 GMT

Не магу не пагадзіцца з сабж, меўшы досьвед працы з гэтай сістэмай. Вось што пішуць пра яе на адным сайце:

"Joomla is evil. That’s all there is too it. The only way to get the functionality you would ever really need beyond basic content management is to pay large sums of money for commercial modules. The community is huge in the worst possible way. There are a million modules for one problem and it is near impossible to find the right one.

The interface is deplorable. None of the methods of content management make any sense, and it is obviously not meant to be user friendly considering the top dollar training offered for the system. If there were ever a CMS to avoid, this would be it."

Артыкул прысьвечаны CMS

17 мгновений весны

Fri, 08 May 2009 18:15:37 GMT

Як вядома раскрасілі ня вельмі добра, нехта кажа, што нават схалтурылі. Вось як усё мусіла выглядаць насамрэч.

Разважаньні дылетанта

Sat, 02 May 2009 13:48:27 GMT

Калі зірнуць у мінулае, далёкае і больш блізкае, можна заўважыць тэндэнцыю, звязаную з масштабамі войнаў і уброеных канфліктаў. На розных этапах развіцьця грамадства яны былі розныя. Калісьці людзі навучыліся жыць супольнасьцямі і адтуль пачалі дзяліць усіх людзей на сваіх і чужых. У перадгістарычныя часы гэта былі плямёны колькасьцю ад некальнкіх дзясяткаў да некалькіх тысяч чалавек, адпаведна канфлікты былі паміж плямёнамі, потым канфлікты былі паміж саюзамі плямёнаў, далей пачалі стварацца дзяржавы, якія аб'ядноўвалі гэтыя саюзы і пачаліся канфлікты паміж дзяржавамі, якія перайшлі ў канфлікты паміж блокамі дзяржаваў, што дасягнула апагею ў часы 1 і 2 Сусьветных Войнаў.

Зараз, выглядае, дзяржавы навучыліся жыць (ня паўсюль, але ж) без войнаў, але ёсьць вышэйшы ўзровень - цывілізацыйны. Здавалася б, араба-ізраільскі канфлікт - міждзяржаўны, але па-сутнасьці гэта канфлікт паміж цывілізацыямі. Гэтаксама й напружанасьць паміж Захадам і Расеяй альбо Захадам і Ісламскім сусьветам, таксама як падсьвядомы недавер паміж Расеяй і Кітаем вынікае з рознасьці цывілізацыяў, рознага акрысьленьня "свой-чужы". Міжцывілізацыйныя канфлікты, калі барані Божа, яны стануць рэальнасьцю, могуць пераўзысьці па маштабах усе апошнія суьветныя войны. Дастаткова ўявіць вайну паміж усім ісламскім сьветам і ўсім хрысьціянскім у сучасных варунках.

Адное цешыць, што пасьля вырашаючага канфлікту цывілізацыяў па ідэі павінен нарэшце наступіць канчатковы мір на ўсёй плянэце.

Хантынгтана не чытаў, але асуджаю:)

Працяг паста пра імёны літоўскіх князёў

Thu, 30 Apr 2009 18:46:59 GMT

Працяг тэмы, пачатак якой у папярэднім пасьце

Дзякуй Kapialush за спасылку на сайт з інфармацыяй аб імёнах літоўскіх князёў. Там пададзены даволі вялікі спіс вялікіх і больш дробных князёў, у артыкуле Томаса Баранаускаса Древніе літовскіе імена . Прывяду толькі пэўныя вытрымкі:

...Литовские двухосновные имена слагаются из определенного числа повторяющихся корней, которые соединяются во множестве комбинаций (встречаются и более редкие корни). Часто два имена могут состоять из тех же корней, соединенных в обратном порядке, на пример: Бутгинас - Гимбутас (из Гинтибутас), Гайлиминас - Мингайла, Кантримас - Римкантас, Мантвилас - Вилмантас, Норвайшас - Вайшнорас, Римтаутас - Таутримас, Таутгинас - Гинтаутас, Таутвидас - Витаутас (из Видтаутас), Таутвилас - Вилтаутас и т. д. Зачастую такие корни имеют этимологические соответствия в славянских языках. На пример, корень «рим» (от rimtis «спокойствие») соответствует славянскому «мир», а корень «таут» (от tauta «народ») - славянскому «слав» (конкретный народ, славяне). Таким образом пара имен Римтаутас - Таутримас соответствует славянской паре Мирослав - Славомир. Буквальные соответствия наблюдаются и в некоторых иных случаях, на пример Миндаугас полностью соответствует полькому имени Болемысл, а Гинтаутас (Таутгинас) - Бронислав (также греческому Александр)....

Некалькі імёнаў і іх тлумачэньні:

Альгирдас (Ольгерд) - alga "вознаграждение", girdas "слух, известие" (girdėti "слышать")- Известный вознаграждением

Вайшалгас (Войшелг) - vaišės "угощение" (vaišingumas "гостеприимство"), alga "вознаграждение" - Вознаграждающий гостеприимством

Витаутас (Витовт) - išvydo "он увидел", tauta "народ" - Видимый народом

Гедиминас (Гедимин) - gedauti "тосковать", mintis "мысль" - Стремящийся мыслить

Йогайла (Ягайло, Ягелло) - joti "ехать верхом", gailas устар. "сильный" (galia "сила", galiūnas "силачь") - Сильный всадник

Швитригайла (Свидригайло) - švitrus "быстрый, ловкий", gailas устар. "сильный" (galia "сила", galiūnas "силач") - Ловкий силач

Сьпіс даволі доўгі, каму цікава, можа паглядзець артыкул. На мой погляд, гэта даволі пераканаўча сьведчыць аб літоўскім паходжаньні як імёнаў, так і саміх князёў, што, зрэшты не адмаўляюць сур'ёзныя беларускія гісторыкі, такія як, напрыклад, Краўцэвіч. Затое версія аб літвінах-люцічах-заходніх славянах у сьвятле гэтага выглядае прыцягнутай за вушы.

Што азначае імя Міндоўга

Thu, 30 Apr 2009 09:34:33 GMT

На форуме Delfi.lt ідзе бурлівае абмеркаваньне пабудовы помніка Міндоўгу ў Наваградку. Гэты сайт ужо даўно стаў месцам вартага жалю абмену закідамі паміж балтамі-літоўцамі і беларусамі-літвінамі і вельмі непрыемна гэта ўсё там чытаць. Добра, што далёка не ўсе літоўцы і беларусы так непрыязна ставяцца адзін да аднаго, але тэндэнцыя на жаль існуе і такія настроі пашыраныя. Але гэта не азначае, што так будзе заўсёды. Варта узгадаць, якімі варожымі былі дачыненьні Літвы і Польшчы ў міжваеннае двадцацігоддзе.

Але я тут вырашыў напісаць па іншай прычыне. Спрачаючыся наконт спадчыны ВКЛ і беларус і літовец бачыць толькі сваю частку агульнай карціны, і таму проста глухі да довадаў іншага боку. Вось прыклад такой няведы з боку беларусаў: імя вялікага князя (караля) Міндоўга па літоўску можна разумець як DAUG MINČIU - МНОГА ДУМАК (МЫСЛЕЙ). Славянскім адпаведнікам яму можа быць імя МНОГОМЫСЛ ці ДАБРАМЫСЛ. Я сам па-літоўску толькі "Kiek kajnuoja" знаю:)) таму за што купіў, за тое і прадаю.

Цікава, як можна перакласьці з літоўскай мовы іншыя імёны вялікіх князёў: Гедыміна, Кейстута, Альгерда. Вітаўта, Ягайлы?

Палякі жадаюць далучэньня Беларусі і Ўкраіны да Еўразвязу

Wed, 29 Apr 2009 09:21:43 GMT

(Вытрымкі з артыкулу ў газеце “Rzeczpospolita”. Цалкам артыкул па-польску можна прачытаць тут: )

…Не слабне падтрымка палякамі сяброўства краіны ў ЕЗ. Аж 77 працэнтаў апытаных GfK Polonia для "Rz" задаволеныя тым, што Польшча знаходзіцца ў ЕЗ. Не задаволеныя 14 працэнтаў…

…Як бачна з апытаньня палякі лідыруюць у пытаньні падтрымкі далейшага пашырэньня Саюза. Аж 67 працэнтаў апытаных хоча, каб колькасьць краін, якія належаць да ЕЗ, павялічвалася. Найбольшы энтузіязм далейшае пашырэньне выклікае сярод вельмі маладых людзей (79 працэнтаў у групе ад 15 да 19 год), а найменьшы сярод найстарэйшых (53 прац. людзей вышэй 66 год)...

…У адказ на пытаньне, якія краіны павінны у першую чаргу ўступіць у ЕЗ, палякі пералічываюць: Украіну (55%), Харватыю (39%), Беларусь (31%) і Турцыю (27%). Значна меньшай падтрымкай карыстаецца сяброўства ў Саюзе: Грузіі (17%), Сербіі (16%). Расеі (15%), Македоніі (13%) і Чарнагорыі (11%)…

Ну добра, у выглядзе выключэньня:)

Sat, 25 Apr 2009 11:23:59 GMT

В трилогии Генрика Сенкевича вам ближе всего - Ян Скшетуский

Главный герой первой книги трилогии - «Огнем и мечом». Поручик панцирной хоругви (позднее - полковник) и наместник князя Иеремии Вишневецкого. По натуре страстен, но выдержан, вдумчив и серьезен, героического склада. По рыцарски благороден, но не легкомыслен. Не лишен снобизма, довольно естественного для своей среды, но снобизм скорее рефлекторен, нежели является жизненной позицией. Жизненной же позицией является для него верность во всех проявлениях - родине, любимой, и своему слову. Спасти неизвестно кого от подлого нападения - всегда пожалуйста и мимоходом, будь спасаемый даже великим смутьяном и государственным преступником (не выяснять же это во время драки, а толпой на одного - в любом случае нехорошо, и даже повторись случай, все вышло бы точно так же). И даже злейшего своего врага можно суметь понять, а может быть, и простить, по крайней мере, посочувствовать ему.

Пройти тест

map of the europe

Thu, 19 Mar 2009 15:54:36 GMT

map of the europe, originally uploaded by dziaciuk.

Калейны перадзел сьвету адсюль

Асноўныя надпісы азначаюць:
Selfish Fishermen Land - Краіна эгаістычных рыбакоў
Paranoid Oil Empire - Паранаідальная нафтавая імперыя
Union of Subsidized Farmers - Саюз субсідаваных фэрмераў
Gas Stealers - Газакрады
Meh Country - так сабе краіна
Armed Wine Growers - узброеныя вінаградары

Польшча спрабуе абараніць беларускіх палякаў

Sat, 07 Mar 2009 20:20:42 GMT

На сайце газэты "Rzeczpospolita" сёньня з'явіўся артыкул, узяты з тыднёвіка "Wprost". Ніжэй прыводжу яго пераклад.

Ультыматум для Лукашэнкі

Польскае МЗС перадаў Беларусі ультыматум: прэзідэнт Аляксандр Лукашэнка будзе запрошаны на саміт ЭЗ толькі, калі Мінск не сарве З’езд Саюзу Палякаў Беларусі, паінфармаваў тыднёвік "Wprost" на сваёй інтэрнэт-старонцы.

Саміт павінен адбыцца 7 мая ў Празе. Яго галоўным пунктам павінна быць інаўгурацыя Ўсходняга Партнёрства.

З інфармацыі тыднёвіка вынікае, што польскі ўрад, каторы быў ініцыятарам праграмы, ставіць запрашэньне Лукашэнкі на самміт у залежнасьць ад рэакцыі ўлад на хаду з’езду Саюза Палякаў Беларусі, якім кіруе Анжаліка Борыс.

– Мы вырашылі выкарыстаць тое, што наш голас у справе Беларусі для Эўразвязу вельмі важны. Калі Мінск сарве З’езд СПБ, то мы заблякуем запрашэньне для Лукашэнкі – распавёў высокі чыноўнік МЗС.

Арыгінал артыкулу тут

Польска-нямецкі саюз на Крэсах

Sat, 28 Feb 2009 11:26:18 GMT

Дзякуй poczobut за наводку на цікавы артыкул у газэце "Rzeczpospolita" пра польска-савецкую партызанцкую вайну ў перыяд 1943-1944. Пераклаў на беларускую мову, каб зрабіць даступным большаму колу чытачоў і вось выкладаю ў сябе. Выбачайце калі заўважыце якія шэрахаватасьці, бо трэ было хутка.

Арыгінальны артыкул даступны па гэтай спасылцы.

Польска-нямецкі саюз на Крэсах

Богдан Мусял 27-02-2009

Той факт, што на Усходніх Крэсах польская партызанка атрымлівала зброю ад немцаў, а нават уваходзіла з імі ў лякальныя саюзы, быў непазьбежным вынікам рэалізацыі савецкага пляну зьнішчэньня польскага незалежніцкага падпольля

У дэбаце над фільмам “Выклік” і гісторыяй аддзелу Тувье Бельскага часта ўспамінаюць пра змаганьне паміж польскімі і савецкімі партызанцкімі атрадамі ў 1943-1944 гадах на тэрыторыі былога Навагрудскага ваяводства, а таксама на Віленшчыне. Польскія гісторыкі і публіцысты сутыкаюцца тут з немалой праблемай, паколькі польскіх партызанаў падчас таго змаганьня падтрымлівалі нямецкія акупанты. Яны пастаўлялі палякам зброю і амуніцыю, адбываліся нават супольныя польска-нямецкія акцыі супраць савецкіх партызанаў. На першы погляд гэта быў безумоўны выпадак калябарацыі. Гэтае абвінавачваньне заходнія публіцысты і гісторыкі выстаўляюць ужо здаўна ў той час як польскія гісторыкі як бы хавалі галаву ў пясок.

Па загаду Сталіна

Тым часам задакумэнтаваныя выпадкі аніякім чынам не з’яўляюцца сьведчаньнем польскай калябарацыі. Яны ёсьць “пабочным прадуктам”, непазьбежным вынікам савецкай здрады і прыхаваных забойстваў, якія адбываліся на Крэсах яшчэ ў часе нямецкай акупацыі, падчас зьнішчэньня польскага незалежніцкага падпольля, і каторыя былі шэрагам чарговым савецкіх злачынстваў у дачыненьні да польскага народу. Усё гэта рабілася ня толькі з ведама, але ўпрост з загаду Сталіна. Даступныя сёньня дакумэнты з маскоўскіх архіваў не пакідаюць тут аніякіх сумнёваў.

Выбух нямецка-савецкай вайны большасьць палякаў на Крэсах, і не толькі, вітала з палёгкай, а нават з радасьцю, што перад аблічам савецкага тэрору не павінна дзівіць. Што цікава, становішча палякаў на тэрыторыі сёньняшняй заходняй Беларусі палепшылася разам з уваходам нямецкага войска. Шмат хто атрымаў нават працу ў ствараемай камунальнай адміністрацыі і лякальным гаспадарчым апараце.

Але той перыяд быў кароткі. Хутка пачаліся чысткі і перасьлед польскай інтэлігенцыі, арышты і растрэлы, вывазы на працу, падобна як і на іншых польскіх землях, акупаваных немцамі. У 1943 годзе акупанты правялі так званую польскую акцыю, падчас якой канчаткова “ачысьцілі” лякальную адміністрацыю і гаспадарчы апарат ад польскіх супрацоўнікаў. Большасьць зь іх былі забітыя і замененыя на беларускіх нацыяналістаў. У іерархіі ахвяр палякі на Крэсах займалі другое месца пасьля жыдоў.

Нямецкі тэрор у адносінах да палякаў прывёў да таго, што антысавецкія настроі досыць хутка былі выціснутыя антынямецкімі. На гэта без сумнёву мела ўплыў таксама умова паміж польскім урадам на эміграцыі ў Лондане і саветамі ў ліпені 1941 году. Тады Савецкі Саюз пераўтварыўся са сьмяротнага ворага Польшчы ў саюзніка. Ад пачатку нямецкай акупацыі на Крэсах ствараліся таксама структуры польскага падпольля.

Камэндант нямецкай паліцыі на Беларусі рапартаваў 20 лютага 1942 г.: “Пра жыдоў і палякаў можна сказаць на падставе паступаючых данясеньняў, што яны падтрымліваюць камунізм і арганізацыю партызанкі ўсімі мажлівымі спосабамі”. Падобных справаздач мноства. Што цікава, савецкія партызаны таксама падцьвярджаюць у сваіх данясеньнях з таго перыяду, што палякі дапамагалі савецкім палонным, якія зьбеглі з няволі, што навогул настроеныя не антысавецкі, але антынямецкі.

У Маскву таксама паступала інфармацыя пра першыя польскія партызанцкія атрады. Яны меліся шукаць кантакту з савецкімі партызанамі. Але былі й асьцерагаючыя галасы. Іван Цімчук, партыйны апаратчык і кіраўнік партызан у Мінскай акрузе, пісаў 26 кастрычніка 1942 Пацелеймону Панамарэнцы, шэфу Цэнтральнага Партызанцкага Штабу: “Польскія нацыяналісты праводзяць, што праўда, антынямецкую агітацыю, але тым і абмяжоўваюцца. Настроеныя антынямецкі, але не з’яўляюцца нашымі сябрамі.” Цімчук раіў па-ленінску: “Неабходна стварэньне ў заходніх акругах, побач з беларускім партызанцкім рухам таксама руху. Які па форме будзе польскі, але па сутнасьці бальшавісцкі”. Такія і падобныя данясеньні траплялі на стол да Панамарэнкі, а той перадаваў іх далей Сталіну і яго таварышам.

15 сьнежня 1942 году інфармаваў Сталіна, што польскае насельніцтва настрена па-антынямецку і хоча біцца супраць акупантаў, што малыя партызанцкія атрады ўжо выконваюць напады на нямецкую чыгунку і інстытуцыі. Палякі дапамагаюць таксама савецкім партызанам і наогул не настроеныя па-антысавецку. Некалькі дзён пазьней, 23 сьнежня, Панамарэнка прапанаваў Сталіну мемарандум пра настроі сярод палякаў у заходніх акругах Украіны і Беларусі, сярод каторых назіраецца рост антынямецкага руху, кіраванага з Варшавы, Кракава і Вільні. Эмісары Сікорскага пранікаюць на тыя тэрыторыі, арганізуючы там падпольле, ставяцца да іх, як да польскіх тэрыторый.

План Панамарэнкі

Месяц пазьней, 20 студзеня 1943 году, Панамарэнка прапанаваў Сталіну калейны мемарандум “Аб паводзінах паляках і некаторых нашых задачах”. З дакумэнту вынікае, што ў той перыяд адной з галоўных мэтаў Крамля ў адносінах да Польшчы стала максімальнае аслабленьне польскага незалежніцкага падпольля, а таксама зьнішчэньне польскага грамадства рукамі немцаў. Панамарэнка піша: “Чалавечыя рэзэрвы Польшчы трэба прызнаць як даволі салідныя. (…) У Польшчы неабходна распаліць партызанцкую вайну. Акрамя ваеннага эфекту гэта выкліча справядлівыя выдаткі насельніцтва на барацтбу з нямецкім акупантам і спрычыніцца да таго, што палякі ня здолеюць захаваць сіл у цэласьці”.

Сутнасьць была наступная: у адказ на партызанцкія акцыі нямецкія акупанты, як звычайна, прыменяць у вялікім маштабе прынцып калектыўнай адказнасьці і выканаюць злачынныя пацыфікацыі за ўсе антынямецкія выступы. Распаліць партызанцкую вайну меліся “нашы агенты”, польскія камуністы – пісаў Панамарэнка.

Створаны Панамарэнкам план был прыняты Сталінам, што вынікае са словаў і далейшых дзеяньняў самога Панамарэнкі і яго падуладных. Яшчэ перад тым, як Сталін пад канец красавіка 1943 году спыніў стасункі з польскім эміграцыйным урадам, савецкія кіраўнікік партызанкі на паўночна-усходніх Крэсах атрымалі ўжо інструкцыі з Масквы, каб змагацца з хутка развіваючымся польскім незалежніцкім падпольлям. Прыпомнім: прэтэкстам разрыву тых стасункаў стала адкрыцьцё інфармацыі пра палякаў, забітых у Катыні, а таксама жаданьне польскага ўраду выясьніць гэтую справу праз Чырвоны Крыж.
У красавіку 1943 году кіраўніцтва савецкай партызанцкай групоўкі Пінск атрымала ад агентаў інфармацыю, што ў раёне Лунінец і Ленін ствараюцца структуры польскай падпольнай арганізацыі пад кіраўніцтвам настаўніка Казлоўскага. Спецыяльны атрад групоўкі атрымаў заданьне іх ліквідацыі. Быў устаноўлены кантакт с польскімі канспіратарамі пад выглядам аднаўленьня будучай супрацы. 9 мая, падчас дамоўленага спатканьня, палякі былі падступна забітыя, разам загінула 9 чалавек. Аб гэтым “посьпеху” неадкладна паведамілі Панамарэнцы, а той адрапартаваў 21 мая Сталіну пра хаду ўсёй акцыі.

Васілю Чарнышову пад мянушкай Платон, якога Панамарэнка вызначыў у лютым 1943 году на ролю кіраўніка групоўкі Баранавічы, было ўжо ня так проста. Чарнышоў прыбыў у Налібоцкую пушчу ў красавіку 1943 году, маючы адпаведныя ўказаньні. Польскае падпольле было тут аднак ужо надта моцнае, ад пачатку 1943 году тут дзейнічала некалькі партызанцкіх атрадаў, які хутка раслі. Сам Чарнышоў перад вайной быў раённым партыйным апаратчыкам. У верасьні 1939 году браў удзел у нападзе на Польшчу ў якасьці палітрука у 87 палку НКВД, потым быў сакратаром партыі ў раёне Васілішкі (Гродненская вобласьць), у 1941 годзе дзейнічаў у партызанцкім руху, але не быў ваенным, ні тым больш сапраўдным генералам, як пра яго напісана ў літаратуры.

То ўласна Чарнышоў выдаў загад нападу на Налібокі 8 мая 1943 году, падчас якога савецкія партызаны забілі 128 жыхароў той мясцовасьці. Разьня тая не была выпадковай. 15 мая Панамарэнка перадаў Сталіну рапарт Чарнышова: “У раёнах Ліды (…) і іншых з’яўляюцца малыя, добра ўзброеныя групы палякаў. Страляюць яны ў партызанаў [савецкіх] і перасьледуюць жыхароў, якія іх падтрымліваюць. (…) Мы прынялі меры, каб гэтыя групы раззброіць і зьнішчыць. Польскаму насельніцтву паведамілі, што гэта фашысцкія агенты”. Фактычна ў тых рэгіёнах даходзіла да сутычак паміж польскімі партызанамі і рабуючымі гаспадарствы мясцовага насельніцтва савецкімі партызанамі.

Кіраўніцтва акругі АК Навагрудак пайшло тады нават на размовы з савецкімі партызанамі. Польскі бок прапанаваў супольную барацьбу з нямецкімі акупантамі, а таксама барацьбу з бандытызмам, тагачаснага бедства тых мясьцін. Падобныя размовы адбываліся на Віленшчыне, аб чым своечасова інформавалі Панамарэнку. Клімаў, сакратар акругі Вілейка, дакладваў 6 мая 1943 году Панамарэнку пра польскае падпольле на той тэрыторыі. Польскія арганізацыі шукаюць кантактаў з савецкімі партызанамі, дапамагаюць ім і прапануюць супрацоўніцтва ў барацьбе з немцамі, рапартаваў Клімаў. Аднак Крэмль у гэтым не быў зацікаўлены.

10 чэрвеня Панамарэнка прапанаваў Сталіну шыфраграму Чарнышова, у якой паведамлялася, што польскія арганізацыі на яго тэрыторыі развіваюцца і становяцца ўсё больш актыўнымі. У раёне Сталбцоў з’явіўся атрад (Кацпра) Мілашеўскага, налічваючы 300 партызанаў. Іх мэтай было змаганьне за Польшчу. Сваю шыфраграму Чарнышоў скончыў словамі: “Прашу загад пра тое, што рабіць з тымі фармацыямі”.
Чатыры дні пазьней, 14 чэрвеня, Сталін прыняў Панамарэнку ў сваім крамлёўскім кабінэце. Спатканьне, у прысутнасьці Молатава і Берыі, цягнулася амаль дзьве гадзіны. Тыдзень пазьней, 22 чэрвеня, Панамарэнка разаслаў тайна ліст да акруговых камітэтаў партыі на заходняй Беларусі, у тым ліку да Чарнышова, “аб ваенна-палітычных задачах у заходніх акругах Беларусі”. Той ліст утрымліваў ўказаньні, якія датычыліся польскага пытаньня. Панамарэнка між іншым пісаў: “У раёнах, вахопленых уплывам нашых атрадаў (…) не дапускаць дзейнасьці польскіх груп. Кіраўнікоў незаўважна ліквідаваць. Атрады распускаць, а зброю забіраць сабе, альбо, калі будзе такая магчымасьць, браць такія атрады пад свае пэўныя ўплывы”.

Зьнішчэньне атраду “Кміціца”

Два дні пазьней, 24 чэрвеня, адбылося паседжаньне Бюро ЦК КП(б) Беларусі разам з кіраўнікамі савецкага падпольля з заходніх тэрыторый Беларусі, падчас якога Панамарэнка,Э між іншым, загадаў: “Усе польскія арганізацыі і групоўкі, што паўстаюць, выкрываць і ўсякімі спосабамі падстаўляць пад удар нямецкіх акупантаў. Немцы ня будуць вагацца, каб іх растраляць, калі даведаюцца, што гэта арганізатары польскіх груповах ці іншых баявых польскіх арганізацый (…) Не абмяжоўвайце сябе ў выбары сродкаў”.

Нямецкая пацыфікацыяная акцыя “Херманн” у раёне Налібоцкай пушчы не дазволіла “Платону” зьнішчыць, як было запланавана, атрад Мілашэўскага. Чк раз наадаварот, польскія партызаны змагаліся плячом да пляча з савецкімі, церпячы цяжкія страты. Іншая сытуацыя была ў раёне возера Нарач. У сакавіку 1943 г. паручнік Антоні Бужынскі, псэўданім Кміціц, арганізаваў атрад АК ў Пастаўскім павеце. У чэрвені усталяваў кантакт з Фёдарам Маркавым, камісарам брыгады Варашылава, якая дзейнічала ў раёне возера Нарач. Было дамоўлена аб супрацоўніцтве ў барацьбе супраць немцаў, а польскі атрад разбіў лягер непадалёк ад базы брыгады Варашылава. У ліпені 1943 году атрад “Кміціца” налічваў 300 партызан. Да паловы жніўня польскія і савецкія партызаны праводзілі много супольных акцыяў супраць немцаў , а таксама літоўскіх і беларускіх калябарантаў.

“Кміціц” не здагадваўся, што Маркаў ад пачатку меў зусім іншыя намеры, а не супольную барацьбу. Яго мэтай было, як пісаў пазьней у справаздачы, увайсьці ў давер, распрацаваць агентурна і разлажыць атрад знутры праз агентаў, а таксама канчатковае пераняцьцё атраду. На пачатку жніўня Маркаў прыйшоў да высновы ад неабходнасьці зьмены тактыкі. Стварыў “свой” польска-савецкі партызанцкі атрад пад кіраўніцтвам Мрачэўскага, а атрад “Кміціца” вырашыў ліквідаваць. 16 жніўня папрасіў Панамарэнку аб дазволе на ліквідацыю, каторы пяць дзён пазьней атрымаў.

Маркаў запрасіў кіраўніцтва аддзелу “Кміціца” ў свой лягер пад выглядам абмеркаваньня далейшага супрацоўніцтва. 25 жніўня палякі на чале з “Кміціцам” з’явіліся, ні аб чым не падазраючы. Был тут жа раззброены і ўзяты ў палон. Адначасна партызаны брыгады Варашылава і брыгады Ракасоўскага атачылі польскі лягер, раззброілі каля 200 польскіх партызан і ўзялі іх у палон. Каля 100 партызанам удалося ўратавацца, у той час іх не было ў лягеры.

85 польскіх партызан былі растраляныя разам з “Кміціцам”, 80 раззброеныя і высланыя дахаты, а 70 ўключаныя ў атрад Мрачэўскага. І гэта аказалася памылкай,як рапартаваў Маркаў: “Мрачэўскі даведаўся пра растрэлы палякаў (…). Завербаваў 60 польскіх партызан і перайшоў на бок нацыяналістаў”. Рэшткі атраду”Кміціца” арганізаваў наноў ротмістр Зыгмунт Шендзеляр “Лупашка”, каторы быў высланы туды кіраўніутвам АК акругі Вільна яшчэ перад 25 жніўня. “Лупашка” са сваім атрадам тут жа распачаў змаганьне з савецкімі партызанамі, асабліва з брыгадай Варашылава. Падзеленыя на малыя групы, мабільныя і вельмі добра знаючыя тэрыторыю, наносілі ім адчувальныя страты.

Польская контратака

На пачатку лістапада 1943 году Чарнышоў прыняў новы план ліквідацыі батальёну АК Стоўбцы пад кіраўніцтвам Мілашэўскага. 15 лістапада атрымаў на гэта згоду Панамарэнкі: “Раззброіць атрад дазваляю, але асьцярожна”. Чарнышоў зрабіў паводле такой жа схемы, што і Маркаў. Запрасіў польскае кіраўніцтва батальёну на разсову, якіх шмат адбылося раней. 1 сьнежня з’явіліся на базе Чарнышова 10 польскіх афіцэраў на чале з Мілашэўскім, якія былі тут жа раззброеныя і арыштаваныя.

У той жа час астатніх партызан захапілі знянацку ў лягеры і ўзялі ў палон, як мінімум дзесяць зь іх былі забітыя. З дзесяці арыштаваных афіцэраў пяцёра былі растраляныя на мейсцу,а пяцёра былі ўзятыя самалётам вывезеныя ў Маскву. У суме 290 польскіх партызан патрапілі ў няволю, а потым былі залічаныя ў розныя савецкія атрады. Частка зь іх пазьней зьбегла (70) альбо былі забітыя падчас спробы ўцёкаў (50), шмат іншых былі забітыя скрытна стрэламі ў сьпіну.

Аднак 70 партызанаў батальёну Стоўбцы, паміж каторых быў і харунжы Нуркевіч са сваімі кавалерыстамі, здолелі пазьбегнуць такога лёсу. І гэта яны тут жа распачалі бязлітасную барацьбу з партызанамі Чарнышова. Хутка атрад значна разросся і налічваў у красавіку 1944 году каля 500 чальцоў. Яна наносілі вялікія страты савецкім партызанам, змагаліся зь імі на кожным кроку. Зыгмунт Борадын у сваёй цудоўнай і прыкладова удакумэнтаванай крыніцамі кніжцы “Нёман. Рака нязгоды” у 1999 дэталёва апісаў прычыны і хаду таго канфлікту. На жаль,яго праца была ў Польшчы да нядаўняга часу фактычна ігнараваная.

Асабліва атрад Нуркевіча “Ноч” даваўся савецкім партызанам у знакі. У сакавіку 1944 году кіраўніцтва брыгады “Жукава” скардзілася: “Банда Нуркевіча чыніць нам больш шкоды. Чым немцы”. Генадзь Будай, адзін з кіраўнікоў групоўкі Баранавічы, паведамляў пазьней: “У 1944 годзе (…) мы змагаліся амаль выключна з польскімі легіянерамі, шмат людзей імі было забіта”.

Падобна было на Віленшчыне. 1 сакавіка 1944 году брыгада “Лупашкі” разбіла савецкі атрад “Барадача”, 32 савецкіх партызаны загінулі, дзесяць было параненых, а шэсьць патрапілі ў палон. Манахаў, кіраўнік групоўкі Вілейка, рапартаваў у сакавіку: “Ня маю дастаткова сілаў, каб апанаваць раёны акругі Вілейка, які яляжаць па другі бок ракі Вілейка. Гэтыя раёны літаральна кішаць польскімі бандытамі”.

Такім вось чынам Сталін. Панамарэнка і яго партызаны развязалі на Віленшчыне і Наваградчыне крывавую польска-савецкую партызанцкую вайну, у якой не перамаглі, нягледзячы на агромную лічбавую і агнявую перавагу. На гэта паўплывала нямецкая дапамога, якую атрымалі польскія партызаны. Бо адзіным шанцам пазьбегнуць гібелі ад рук савецкіх партызанаў альбо нямецкіх сілаў было супрацоўніцтва з апошнімі. І яно мела мейсца.

Немцы пастаўлялі амуніцыю і зброю, дазвалялі лячыць параненых у шпіталях, а польскія партызаны праводзілі шматлікія ўдалыя акцыі супраць савецкіх партызанаў, які тэрарызавалі мясцовае насельніцтва. Савецкі тэрор у дачыненьні да польскага насельніцтва меў у некаторых мясцовасьцях характар наўпроставых этнічных чыстак. Адбываліся нават супольныя польска-нямецкія акцыі. Аднак такія саюзы мелі выключна тактычны, лакальны характар. Кіраўніцтва АК іх сурова забараняла. Аднак без такога лакальнаг апольска-нямецкага перамір’я а таксама актыўнага супрацоўніцтва польскія партызаны былі б асуджаныя на згубу.

Ад той крывавай партызанцкай вайны, выкліканай Сталіным і яго партызанамі, выйграў выключна нямецкі бок. Сталін жа і яго прапагандысты выкарысталі яе інструментальна для дыскрэдытацыі польскага незалежніцкага падпольля. 1 сьнежня 1943 году падчас канфэрэнцыі ў Тэгеране Сталін скардзіўся ў ходзе размовы з Рузвельтам і Чэрчылям: “Агенты польскага ўраду, якія знаходзяцца ў Польшчы, звязаныя з немцамі. Забіваюць [савецкіх] партызан. Не можаце сабе ўявіць, што яны там вырабляюць.” Тая прапаганда жыве й сёньня, таксама і ў Польшчы.

"Міся" пакажуць у гэтую сераду!

Fri, 27 Feb 2009 14:56:21 GMT

Нарэшце дайшла чарга да адной з найлепшых польскіх камэдыяў, у якой у абсурднай і вельмі сьмешнай манеры паказанае жыцьцё за часамі ПНР (фільм быў зьняты ў 1980м годзе). Вельмі раю, калі больш-меньш разумееце па-польску, наведаць паказ, тым больш, што ён абсалютна бесплатны, бо праводзіцца Польскім інстытутам ў Менску. Калі хто б пажадаў адначасова развіртуалізавацца, то пішыце ў комэнты.

Такім чынам, паказ адбудзецца:

4 сакавіка
серада
19:00
Малая заля Беларускай Акадэміі Мастацтваў (пр. Незалежнасьці 81)
Уваход вольны
Папярэджаньне: фільм на польскай мове (у арыгінале)
Больш падрабязна я ўжо пісаў пра яго раней, але не вядома было дакладнае даты.
Тут можна больш даведацца пра фільм

Урывак з "Імпэрыі" Рышарда Капусьцінскага пра Вялікі Голад на Ўкраіне

Fri, 20 Feb 2009 14:58:22 GMT

Спачатку коратка пра гісторыю Вялікага Голаду: напачатку 1929 году XVI канферэнцыя ВКП(б) зацьвярджае праграму ўсеагульнай калектывізацыі. Сталін вырашае, што да восені 1930 году ўсё сялянства ў яго дзяржаве (што ў той час азначае тры чвэрці грамадства, больш за сто мільёнаў людзей) павінна апынуцца ў калгасах. Але сяляне ня хочуць уступаць у калгасы. Тады Сталін душыць іх супраціўленьне двума метадамі. Сотні тысячаў сялянаў адпраўляе ў лагеры ці прымусова вывозіць і селіць у Сібіры, рэшту хоча прымусіць да паслухмянасьці голадам. Галоўны ціск прыпаў на Украіну, на тыя землі, дзе ў вёсцы Бутрын, павет Шэпятоўка, жыла са сваім мужам Юзэфам і з дзецьмі пані Браніслава.

Фармальна справа выглядала так: Масква ўстанавіла кожнай вёсцы узровень абавязковых для дзяржавы паставак збожжа, бульбы, мяса і г.д. Памеры тых паставак былі значна большыя чым усялякія рэальныя ўраджаі, што дасягаліся на тых землях. Зразумела, што сяляне былі ня ў стане выканаць накінутага ім плану. Тады сілай, звычайна – ваеннай, у іх пачалі адбіраць і канфіскоўваць усё, што было ў вёсцы да спажываньня. У сялянаў не было чаго есьці і не было чаго сеяць. З 1930 году пачаўся масавы і сьмяротны голад, які працягваўся сем гадоў, зьбіраючы найбольш страшнае жніво ў 1933 годзе. Большасьць дэмографаў і гісторыкаў сёньня пагаджаецца, што ў тыя гады Сталін забіў голадам каля дзесяці мільёнаў чалавек.

“Страшныя і разнародныя абліччы голаду. Голад зрабіўся правілам жыцьця. Ва ўсё краіне толькі адзінкі мелі дастатковую колькасьць ежы. Гэта былі вышэйшыя кіраўнікі і людажэры. Але абедзьве тыя катэгорыі складалі мізэрную частку грамадства. Мільёны галодных былі гатовыя на ўсё, абы дастаць кавалак хлеба… Голад падзяляў людзей. Многія з іх страцілі здольнасьць спачуваньня, жаданьня дапамагаць іншым… На здымках з таго перыяду мы бачым людзей, якія абыякава праходзяць каля дзіцяці, што ляжыць у канаве, бачым жанчынаў, якія спакойна размаўляюць каля трупаў, што валяюцца на дарозе, бачым вазакоў, што сядзяць на вазах, з якіх вытыркаюцца мёртвыя рукі і ногі… Шасьцігадовая Таня Пакідка сарвала на градцы суседа галоўку часныку. Той зьбіў яе так, што калі яна дайшла дадому – памерла. Яе бацька – Сьцяпан, былы чырвоны партызан, узяў чацьвёра сваіх ужо апухлых ад голаду дзяцей і пайшоў да павятовых уладаў прасіць дапамогі. Калі яму адмовілі, ён сказаў сакратару павятовай рады, Палоньскаму: “Лепш зьешце іх, чым я буду глядзець, як яны пакутуюць”. І павесіўся на дрэве перад будынкам рады. Сялянка Федарчук зьлітавалася над дзецьмі суседа – шасьцігадовым Мыколам і двухгадовай Воляй, і абяцала, што будзе даваць ім кожны дзень па кубку малака. Але дзеці малака не атрымлівалі, бо іх бацька сказаў жонцы: “Ва ўсіх суседзяў дзеці даўно паўміралі, навошта нам карміць нашых? Трэба ратавацца самім, пакуль ня позна”. Сямігадовы хлопчык крадзе на базары рыбу. Разьюшаны натоўп гоніцца за ім, накідваецца на яго, растоптвае і разыходзіцца толькі тады, калі цела дзіцяці ляжыць ужо мёртвае. Селянін Васыль Лучко жыў з жонкай Аксанай, з адзінаццацігадовай дачкой і з двума сынамі – шасьцігадовым і чатырохгадовым. Яго жонка, жанчына энергічная, езьдзіла ў Палтаву шукаць харчу. Аднойчы заходзіць да Васыля яго сусед і бачыць, што старэйшы хлопец вісіць у дзьвярах.

– Што ты зрабіў, Васыль?
– Павесіў хлопца.
– А дзе другі?
– Другі ляжыць у каморы, я павесіў яго яшчэ ўчора.
– Навошта ты зрабіў гэта?
– Няма чаго есьці. Калі Аксана прывозіць хлеб, усё аддае дзецям. А цяпер, калі прывязе, мне таксама дасьць зьесьці…

Страшныя трагедыі разыгрываліся ў той час, калі тыя, якія езьдзілі ў іншыя рэгіёны, каб здабыць ежу, па вяртаньні не заставалі ўжо нікога жывым. Вёскай кіравала сьмерць. Загадзя выкопвалі калектыўныя магілы на некалькі дзясяткаў трупаў – ніхто не сумняваўся, што праз некалькі дзён тыя ямы напоўняцца і трэба будзе капаць новыя… вазы, якія звозілі парэшткі да тых магілаў, зрабіліся ўсеагульным элементам вясковага пейзажу… па хатах хадзілі прадстаўнікі ўлады, пытаючы, хто памёр, і калі так, дапамагалі завезьці цела да супольнага долу… Што людзі елі? Жалуды ішлі за далікатэс. Апроч таго вотруб’е, мякіну, бацьвіньне, лісьце дрэваў, трэскі, пілавіньне, катоў, сабак, варонаў, дажджавых чарвякоў, жабаў. Вясной, калі зьяўлялася трава, дызентэрыя і панос бралі яшчэ большае жніво, чым голад. У сярэдзіне трыццатых гадоў сітуацыя з вясковым насельніцтвам зрабілася настолькі страшнай, што калі некага кідалі ў турму, ён лічыўся выбраньнікам лёсу – там прынамсі атрымліваў кавалак хлеба (Сяргей Максудаў – “Зьвенья”, Масква 1991).

Каб зламаць сялянскі супраціў, у вёсках зачынялі крамы, школы і медпунк¬ты. Сялянам нельга было выязджаць з вёсак, іх не пускалі ў гарады. На дарогах, перад уездам у вёскі прызнаныя апазіцыйнымі, былі пастаўленыя шыльды: “Тут нельга затрымлівацца, нельга ні з кім размаўляць!” З вёсак разьмешчаных уздоўж чыгункі сяляне выходзілі, калі праязджаў цягнік. Яны падалі на калені, узьнімалі рукі, крычалі: “Хлеба! Хлеба!” Брыгада цягніка мела абавязак зачыняць вокны, зацягваць фіранкі.

Выміралі цэлыя сем’і, потым – цэлыя вёскі: “Завыла вёска, убачыўшы, што набліжаецца сьмерць. Ва ўсёй вёсцы вылі сяляне – ня быў гэта голас розуму ці душы, гэта было, як шум лісьця на ветры, ці як шолах саломы. Злосьць тады мяне брала: чаму яны так жаласна выюць, яны ўжо ня людзі, а крычаць так жаласна. Я выходзіла часам у поле і прыслухоўвалася: выюць. Ішла далей, ну, нібыта ўжо сьціхла, але раблю яшчэ некалькі крокаў і зноў чую – гэта ўжо суседняя вёска вые. І здаецца мне, што ўся зямля вые разам з людзьмі. Бога няма, хто ж тады пачуе?” (Васіль Гросман – “Усё цячэ”).

Пані Браніслава кажа, што самае горшае пачалося летам 1932 году. Тады выйшаў закон, які сяляне назвалі законам аб каласках. Той закон прыдумаў і напісаў Сталін. Гаворка ў ім ішла пра ахову калгаснай маёмасьці. Паводле гэтага закону можна было адмераць некалькі гадоў лагеру або нават растраляць таго, хто скраў хоць бы каласок збожжа ці морквіну, ці бурака. Падобнае пакараньне чакала трактарыста, калі ў яго сапсаваўся трактар, або калгасьніка, калі ён згубіў матыку ці рыдлёўку.

Той закон быў абвешчаны на пачатку жніўня, калі збожжа яшчэ стаяла на палях. У многіх мясьцінах, там, дзе расла пшаніца ці жыта, пабудавалі невялікія вартавыя вежы. На тых вежах стаялі энкавэдысты са зброяй гатовай да стрэлу – яны павінны былі адганяць кожнага, хто хацеў бы сарваць у полі хоць бы каласок.

Уздоўж палёў і па дарогах на конях езьдзілі патрулі НКВД – сачылі за ўборкай ураджаю. Нават піянераў прысылалі пільнаваць, але потым іх забралі – гэта былі дзеці, а дзяцей гінула больш за ўсё, ня толькі ад голаду, але таксама і таму, што іх выкрадалі людажэры.
Так што людзі бачылі збожжа, бачылі каласы. Хто меў яшчэ сілы, выходзіў з халупы, каб убачыць нівы, што ўзьнімаліся. Але сяляне павінны былі стаяць здалёк ад поля. Яны ведалі, што калі нехта наблізіцца да поля – грымне стрэл. А лета ў тыя гады выпадала гарачае, сьпякотнае, сонечнае. З вакна халупы ўдалечыні віднеліся чорныя плямы, якія тырчэлі на гарызонце – гэта былі апранутыя ў лахманы, змучаныя ліхаманкай і тыфам ад галадоўкі людскія шкілеты. Некаторыя ўжо не вярталіся ў вёску, заставаліся там назаўжды.

Здаралася, узгадвае пані Браніслава, што пад энкэвэдыстам падаў конь, бо іхняя жывёла таксама была худая і слабая. Відаць было над збажыною сілуэт энкавэдыста, які сядзеў на кані. Сядзеў назіраў, а потым раптам зьнікаў. Проста пад ім падаў конь. Тады надыходзіў рэдкі момант надзеі, бо сярод энкавэдыстаў рабілася замяшальніцтва, і гэта былі такія хвілі, што можна было падбегчы да збожжа і сарваць трохі каласкоў. То ўжо было нешта, на дзень, на два, аднак жа – нешта.
Сьмерць была ад голаду, але была таксама ад ежы. Часам з гораду прыяз¬джала агітацыйная брыгада і прывозіла хлеб. Людзі кідаліся, елі, елі, а потым крычалі, курчыліся ад болю. А былі сярод іх такія, што адразу паміралі.

Найгоршымі былі вобыскі. Зрывалі падлогі, перакопвалі кожны кавалак агароду, капалі ў полі. Шукалі, ці няма дзе-небудзь схаванай ежы. Тады забі¬ралі ўсё, а гаспадара – у турму. Яе мужа, якога называе Юзік, бралі шэсьць разоў. Яна хадзіла ў раён, кленьчыла, плакала. Была шчасьлівай жанчынай, бо неяк яго выпускалі. А шчасьлівая была таму, што верыла ў Бога. “Бог чалавека ніколі не пакіне”, – кажа яна мне з перакананьнем. Яна найлепшы таму пры¬клад. Бо пазьней саслалі яе ў Казахстан, а мужа ўзялі на вайну. У Казахстане было так цяжка як ва Украіне, і ў дадатак горшы клімат. Восем кіламетраў хадзіла ў калгас на працу праз лёд і віхуру. Была ўпэўненая ў тым, што муж загінуў. І паглядзіце, а тут мой муж з вайны зьявіўся! А я даўно думала, што ён не жывы! Менавіта ад таго спатканьня нарадзіўся ксёндз Людвік, які сядзіць тут з намі і ўсьміхаецца.
Што бальшавікі выраблялі, гэтага не раскажаш. Прывёз нехта з гораду газету. А там на здымку збажына высокая. І напісана, што гарады галадаюць, што чэргі па хлеб дзень і ноч, бо сяляне лянуюцца, ня хочуць зьбіраць збожжа, усё марнуецца ў полі. Нянавісьць да сялянаў была страшная, але ж гэта яны паміралі ад голаду! Калі іх везьлі на адпраўку ў Казахстан, яны ехалі праз пустыя вёскі. Вокны забітыя дошкамі, дзьверы адчыненыя, гайдаюцца і рыпяць на ветры. Людзей ніякіх, можа толькі які энкавэдыст. Ніякай скаціны – скаціну альбо выразалі, альбо яна здохла. Нават сабака не забрэша – сабакі даўно зьедзеныя.

Мастацтва кампрамісаў

Tue, 03 Feb 2009 18:45:48 GMT

Прыдумаў як прымірыць прыхільнікаў назваў Літвы і Беларусі ў нашым краі. Трэ назваць краіну Белалітва. І letuviai не падкапаюцца, і беларусам "пераемна". Ведаю, што пан Алесь Белы рачыў прыдумаці раней Новую Літву, але гэта ён пэўне пасьпяшаўся. Бо і яму новая назва пасуе лепей. А жыхары Белалітвы будуць называцца белалітвінамі. Што, брэд настаяшчы?

Пра паходжаньне прозвішчаў

Sun, 01 Feb 2009 20:20:27 GMT

...WSKAZUJĄCE NA CECHY OSOBOWE
Jan Długosz (od „długi”. Chodziło o wzrost, choć w sumie chuj go wie…)...